Motor Konuşma Bozukluğu

Motor konuşma bozuklukları, konuşma için gerekli hareketlerin planlanması, programlanması, koordinasyonu veya yürütülmesi ile ilgili güçlükler sonucunda ortaya çıkan konuşma bozukluklarıdır.

Konuşma; nefes alma, ses üretimi ve dudak, dil, çene gibi yapıların hızlı ve koordineli hareketlerini gerektiren karmaşık bir motor beceridir. Bu süreçlerden herhangi birinde yaşanan güçlük konuşmanın anlaşılırlığını, doğruluğunu, hızını, ritmini veya akıcılığını etkileyebilir.

Motor konuşma bozuklukları çocuklarda ve yetişkinlerde görülebilir. En sık ele alınan iki temel tablo çocukluk çağı konuşma apraksisi ve dizartridir. Motor Konuşma Bozuklukları Nelerdir?

Çocukluk Çağı Konuşma Apraksisi

Çocukluk çağı konuşma apraksisi (ÇÇKA), çocuğun konuşma için gerekli hareketleri planlama ve programlama konusunda yaşadığı güçlüklerle ilişkilidir.

Burada temel problem konuşma kaslarının güçsüz olması değildir. Çocuk, söylemek istediği kelime için gerekli konuşma hareketlerini doğru şekilde planlamakta ve sıralamakta zorlanabilir.

Çocukluk çağı konuşma apraksisinde:

• Aynı kelimeyi farklı zamanlarda farklı şekillerde söyleme,
• Uzun ve karmaşık kelimelerde daha fazla zorlanma,
• Ses ve hece geçişlerinde güçlük,
• Konuşma sırasında sesleri arar gibi görünen ağız hareketleri,
• Heceleri veya sesleri vurgulamada farklılık,
• Konuşma ritmi ve prozodisinde farklılık,
• Kelimeyi söylemeye çalışırken zorlanma

görülebilir.

Her çocukta tüm belirtilerin bulunması gerekmez. Tanı ve değerlendirme kapsamlı bir dil ve konuşma değerlendirmesi gerektirir.

Dizartri

Dizartri, konuşma için kullanılan kasların güç, tonus, hareket açıklığı, hız veya koordinasyonundaki nöromotor sorunlar sonucunda ortaya çıkabilen bir motor konuşma bozukluğudur.

Dizartri;

• Artikülasyonu,
• Ses üretimini,
• Rezonansı,
• Konuşma hızını,
• Konuşma ritmini,
• Vurgu ve tonlamayı

etkileyebilir.

Konuşma daha yavaş, hızlı, monoton, düşük sesli veya anlaşılması güç hale gelebilir. Görülen özellikler dizartrinin türüne ve altta yatan nörolojik duruma göre değişir.

Dizartri; serebral palsi, inme, Parkinson hastalığı, travmatik beyin hasarı, multipl skleroz ve çeşitli nörolojik hastalıklarla ilişkili olarak görülebilir.

Motor konuşma bozukluğu olan bireylerde aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı görülebilir:

• Konuşmanın anlaşılmasının zor olması,
• Sesleri veya heceleri doğru sırayla üretmekte zorlanma,
• Aynı kelimeyi her seferinde farklı söyleme,
• Uzun kelimelerde belirgin şekilde zorlanma,
• Konuşma hızında belirgin değişiklik,
• Konuşma ritminde veya vurgusunda farklılık,
• Sesin zayıf, kısık veya monoton olması,
• Konuşma sırasında belirgin çaba veya zorlanma,
• Dudak, dil veya çene hareketlerinde koordinasyon güçlüğü,
• Konuşma seslerinde tutarsız hatalar,
• Konuşmanın uzunluğu arttıkça anlaşılabilirliğin azalması.

Belirtiler kişiden kişiye değişebilir ve tek bir belirti motor konuşma bozukluğu tanısı koymak için yeterli değildir.

Motor konuşma bozukluklarının nedenleri bozukluğun türüne göre değişir.

Nörolojik nedenler

Motor konuşma bozuklukları beyin, sinir sistemi veya konuşma kaslarının kontrolünü etkileyen nörolojik durumlarla ilişkili olabilir.

Örneğin:

• Serebral palsi,
• İnme,
• Travmatik beyin hasarı,
• Parkinson hastalığı,
• Multipl skleroz,
• Motor nöron hastalıkları,
• Diğer nörolojik hastalıklar

motor konuşma becerilerini etkileyebilir.

Gelişimsel faktörler

Çocukluk çağı konuşma apraksisi gelişimsel bir konuşma motor planlama/programlama güçlüğü olarak görülebilir. Bazı çocuklarda başka dil veya gelişimsel özelliklerle birlikte ortaya çıkabilir.

Ancak çocukluk çağı konuşma apraksisi her zaman belirlenebilir tek bir nedene bağlanamaz.

Genetik ve nörogelişimsel faktörler

Bazı çocuklarda motor konuşma güçlükleri genetik veya nörogelişimsel faktörlerle ilişkili olabilir. Bu nedenle çocuğun genel gelişimi ve tıbbi öyküsü değerlendirmede dikkate alınır.

Motor konuşma bozukluğu değerlendirmesi kapsamlı şekilde yapılır. Değerlendirmede:

• Konuşma seslerinin üretimi,
• Ses ve hece geçişleri,
• Hata tutarlılığı,
• Kelime uzunluğu ve karmaşıklığının konuşmaya etkisi,
• Konuşma hızı,
• Ritim, vurgu ve prozodi,
• Ses özellikleri,
• Rezonans,
• Dudak, dil ve çene hareketleri,
• Konuşma anlaşılırlığı,
• Dil ve iletişim becerileri,
• Gerekli durumlarda beslenme ve oral-motor özellikler

değerlendirilebilir.

Çocuğun veya yetişkinin tıbbi ve gelişimsel öyküsü de değerlendirme sürecinin önemli bir parçasıdır.

Terapi yaklaşımı motor konuşma bozukluğunun türüne, kişinin yaşına, konuşma özelliklerine ve iletişim ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Terapi sırasında;

• Konuşma hareketlerinin daha doğru ve koordineli gerçekleştirilmesi,
• Ses ve hece geçişlerinin geliştirilmesi,
• Kelime ve cümle düzeyinde konuşma üretiminin desteklenmesi,
• Konuşma anlaşılırlığının artırılması,
• Konuşma hızı ve ritminin düzenlenmesi,
• Gerekli durumlarda alternatif ve destekleyici iletişim yöntemlerinden yararlanılması

hedeflenebilir.

Terapi hedefleri her birey için kişiselleştirilir.

Motor konuşma terapisinin temel amacı yalnızca belirli sesleri doğru üretmek değildir. Bireyin daha anlaşılır, etkili ve işlevsel bir şekilde iletişim kurabilmesini desteklemek ve günlük yaşamda iletişim bağımsızlığını artırmaktır.

Her bireyin motor konuşma profili farklı olduğundan terapi programı değerlendirme sonuçlarına göre kişiselleştirilir.